Κάθε φορά που εκδηλώνεται μια μεγάλη δασική πυρκαγιά, η δημόσια συζήτηση καταλήγει σχεδόν πάντα στον ίδιο αριθμό: πόσα στρέμματα κάηκαν.
Ο αριθμός αυτός είναι σημαντικός, αλλά δεν αρκεί για να μας δείξει εάν ο μηχανισμός λειτούργησε σωστά. Δεν αποτυπώνει πότε εντοπίστηκε η φωτιά, πόσο γρήγορα επιβεβαιώθηκε το συμβάν, σε πόσο χρόνο έφτασαν οι πρώτες δυνάμεις και τι κατάφεραν τελικά να προστατεύσουν.
Από την εμπειρία του στον χώρο των ΣμηΕΑ, ο κ.Νίκος Τσούμας (πτυχιουχος εκπαιδευτης ΣμηΕΑ – Διευθυντης πτητικης εκμεταλευσης, κατοχος μεταπτυχιακων στα ΣμηεΑ και τους Μικροδορυφορους)ότι το βασικό ερώτημα πρέπει να είναι διαφορετικό:
Πόσο γρήγορα μετατρέψαμε την πρώτη ένδειξη καπνού σε αξιόπιστη πληροφορία και, στη συνέχεια, σε επιχειρησιακή δράση;
Μια μικρή εστία που εντοπίστηκε έγκαιρα και περιορίστηκε πριν εξελιχθεί πιθανόν να μην απασχολήσει ποτέ την επικαιρότητα. Επιχειρησιακά, όμως, αυτή μπορεί να είναι η σημαντικότερη επιτυχία της ημέρας.
Τι θα πρέπει πραγματικά να μετράμε
Η αξιολόγηση της δασοπροστασίας και της Πολιτικής Προστασίας χρειάζεται περισσότερους και πιο ουσιαστικούς δείκτες.
Οι σημαντικότεροι είναι:
• ο χρόνος από την έναρξη της πυρκαγιάς μέχρι τον πρώτο εντοπισμό,
• ο χρόνος που απαιτήθηκε για την επιβεβαίωση και την ακριβή γεωγραφική τοποθέτηση του συμβάντος,
• ο χρόνος κινητοποίησης και άφιξης των πρώτων δυνάμεων,
• το ποσοστό των πυρκαγιών που περιορίστηκαν κατά την αρχική προσβολή,
• ο αριθμός των ανθρώπων, των κατοικιών και των κρίσιμων υποδομών που προστατεύθηκαν,
• η έκταση και το είδος της βλάστησης που επηρεάστηκαν,
• η σοβαρότητα της καύσης και όχι μόνο η συνολική περίμετρος,
• ο αριθμός των αναζωπυρώσεων,
• ο χρόνος που απαιτήθηκε για την καταγραφή των ζημιών και την έναρξη των έργων αποκατάστασης.
Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε μια πυρκαγιά που καίει χαμηλή βλάστηση και σε μια πυρκαγιά που καταστρέφει ώριμο δάσος, προστατευόμενο οικοσύστημα ή περιοχή κοντά σε κατοικίες.
Για τον λόγο αυτό, η απλή σύγκριση των καμένων εκτάσεων μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα ή ελλιπή συμπεράσματα.
Τι μας προσφέρουν τα ευρωπαϊκά δεδομένα
Το European Forest Fire Information System του Copernicus αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο για την παρακολούθηση και τη συγκριτική αξιολόγηση των δασικών πυρκαγιών.
Χρειάζεται, ωστόσο, να γνωρίζουμε και τους περιορισμούς του. Το EFFIS χαρτογραφεί κυρίως πυρκαγιές έκτασης περίπου 30 εκταρίων και άνω. Επομένως, τα στοιχεία του δεν περιλαμβάνουν απαραίτητα κάθε μικρό συμβάν που αντιμετώπισαν οι εθνικές δυνάμεις.
Μέχρι τις 25 Αυγούστου 2026, το EFFIS κατέγραφε για την Ελλάδα περίπου 31.517 εκτάρια καμένης έκτασης. Η πληροφορία αυτή είναι χρήσιμη, αλλά αποτελεί προσωρινή εικόνα μιας αντιπυρικής περιόδου που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Επιπλέον, ο συγκεκριμένος αριθμός δεν μας λέει πόσες πυρκαγιές εντοπίστηκαν εγκαίρως και δεν πρόλαβαν να εξελιχθούν. Δεν μας λέει πόσες ζωές και περιουσίες προστατεύθηκαν ούτε πόσο γρήγορα λειτούργησε ο μηχανισμός.
Αυτά τα δεδομένα πρέπει να καταγράφονται και να δημοσιοποιούνται με ενιαίο και κατανοητό τρόπο.
Ο ρόλος των drones στη δασοπροστασία
Το drone δεν σβήνει τη φωτιά. Μπορεί, όμως, να προσφέρει δύο εξαιρετικά σημαντικά πλεονεκτήματα: χρόνο και αξιόπιστη επιχειρησιακή εικόνα.
Ένα κατάλληλα εξοπλισμένο ΣμηΕΑ μπορεί να εντοπίσει καπνό ή θερμική ανωμαλία, να δώσει ακριβείς συντεταγμένες, να μεταδώσει ζωντανή εικόνα και να βοηθήσει το κέντρο επιχειρήσεων να αξιολογήσει την πραγματική έκταση του συμβάντος.
Η συμβολή των ΣμηΕΑ δεν περιορίζεται στην ώρα της πυρκαγιάς.
Πριν από την αντιπυρική περίοδο μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον έλεγχο δασικών δρόμων, αντιπυρικών ζωνών, γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και περιοχών με αυξημένη συγκέντρωση καύσιμης ύλης.
Κατά τη διάρκεια ενός συμβάντος μπορούν να παρακολουθούν την κατεύθυνση του μετώπου, να εντοπίζουν επικίνδυνες αλλαγές και να παρέχουν εικόνα από σημεία στα οποία είναι δύσκολο ή επικίνδυνο να προσεγγίσει προσωπικό.
Μετά την κατάσβεση μπορούν να αναζητούν θερμά σημεία, να εντοπίζουν πιθανές αναζωπυρώσεις και να δημιουργούν ακριβείς χάρτες της πληγείσας περιοχής.
Οι ίδιοι χάρτες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καταγραφή των ζημιών και τον σχεδιασμό αντιδιαβρωτικών, αντιπλημμυρικών και αναδασωτικώνπαρεμβάσεων.
Η χαρτογράφηση μετά την πυρκαγιά
Χαρτογράφηση των πυρκαγιών στη Βοιωτία, τον Ιούλιο του 2026. Πηγή: European Union – Copernicus Emergency Management Service.
Η μεταπυρική αποτύπωση δεν αποτελεί απλώς μια φωτογραφική καταγραφή της καταστροφής. Είναι απαραίτητο εργαλείο για την αξιολόγηση της σοβαρότητας της καύσης, τον εντοπισμό επικίνδυνων πρανών και τη σχεδίαση των παρεμβάσεων που πρέπει να ακολουθήσουν.
Οι δορυφορικές υπηρεσίες προσφέρουν τη συνολική εικόνα μιας μεγάλης περιοχής. Τα ΣμηΕΑ μπορούν να συμπληρώσουν αυτή την εικόνα με πολύ μεγαλύτερη ανάλυση, καταγράφοντας λεπτομέρειες σε επίπεδο δέντρου, κτιρίου ή συγκεκριμένου τμήματος υποδομής.
Ο συνδυασμός δορυφορικών δεδομένων, πτήσεων ΣμηΕΑ και επίγειων παρατηρήσεων μπορεί να προσφέρει μια πληρέστερη και περισσότερο αξιόπιστη αποτίμηση της πραγματικής ζημιάς.
Δεν αρκεί να αγοράζουμε ΣμηΕΑ (drones)
Η πραγματική επένδυση δεν είναι μόνο η αγορά του εξοπλισμού.
Χρειάζονται εκπαιδευμένοι χειριστές, σαφείς διαδικασίες, τεχνική υποστήριξη, αξιόπιστες επικοινωνίες και ουσιαστική σύνδεση του συστήματος με το κέντρο επιχειρήσεων.
Εάν η εικόνα του drone παραμένει μόνο στην οθόνη του χειριστή και δεν φτάνει άμεσα στον άνθρωπο που λαμβάνει τις αποφάσεις, μεγάλο μέρος της επιχειρησιακής αξίας της έχει ήδη χαθεί.
Για αυτό πρέπει να αξιολογούμε και την απόδοση των ίδιων των συστημάτων ΣμηΕΑ:
• Πόσο γρήγορα επιβεβαίωσαν το συμβάν;
• Πόσο ακριβείς ήταν οι συντεταγμένες;
• Πόσες ώρες παρέμειναν πραγματικά διαθέσιμα;
• Πόσοι συναγερμοί αποδείχθηκαν λανθασμένοι;
• Σε πόσο χρόνο έφτασε η εικόνα στο αρμόδιο κέντρο;
• Πόσες αναζωπυρώσεις εντοπίστηκαν;
• Πόσο γρήγορα παραδόθηκε ο τελικός χάρτης της καμένης περιοχής;
Αυτοί είναι δείκτες που μπορούν να μετρηθούν, να συγκριθούν και να βελτιώνονται κάθε χρόνο.
Προτεραιότητα στην ασφάλεια των πτήσεων
Η παρουσία drones κοντά σε μια πυρκαγιά χρειάζεται αυστηρό συντονισμό. Στην ίδια περιοχή μπορεί να επιχειρούν πυροσβεστικά αεροσκάφη, ελικόπτερα και άλλες εναέριες δυνάμεις.
Ένα άγνωστο ή μη συντονισμένο drone μπορεί να υποχρεώσει τα επανδρωμένα μέσα να διακόψουν τις ρίψεις τους. Αυτό σημαίνει απώλεια πολύτιμου χρόνου και δημιουργία άμεσου κινδύνου για τα πληρώματα και τις επίγειες δυνάμεις.
Οι επιχειρησιακές πτήσεις ΣμηΕΑ πρέπει να πραγματοποιούνται μέσα σε σαφές πλαίσιο διοίκησης, με καθορισμένο ύψος, συγκεκριμένη περιοχή ευθύνης, συνεχή επικοινωνία και διαδικασία άμεσης προσγείωσης όταν απαιτείται.
Ιδιαίτερα οι επιχειρήσεις πέραν της οπτικής επαφής, δηλαδή BVLOS, χρειάζονται κατάλληλο επιχειρησιακό και κανονιστικό σχεδιασμό. Ανάλογα με το καθεστώς της αποστολής, μπορεί να απαιτείται επιχειρησιακή άδεια, αξιολόγηση κινδύνου βάσει PDRA ή SORA ή εφαρμογή του αντίστοιχου εθνικού πλαισίου για κρατικές επιχειρήσεις πυρόσβεσης και έρευνας και διάσωσης.
Η σωστή πληροφορία την κατάλληλη στιγμή
Η δασοπροστασία δεν βελτιώνεται μόνο με περισσότερα εναέρια μέσα ή περισσότερο εξοπλισμό. Βελτιώνεται όταν η πρόληψη, η τεχνολογία, οι άνθρωποι και οι διαδικασίες λειτουργούν ως ένα ενιαίο σύστημα.
Τα καμένα στρέμματα θα παραμένουν ένας σημαντικός δείκτης. Δεν πρέπει, όμως, να είναι ο μοναδικός.
Για εμένα, η πραγματική επιτυχία βρίσκεται στην πυρκαγιά που εντοπίστηκε στα πρώτα λεπτά, στην πληροφορία που μεταδόθηκε χωρίς καθυστέρηση και στην έγκαιρη απόφαση που απέτρεψε ένα μικρό συμβάν από το να εξελιχθεί σε καταστροφή.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να έχουμε περισσότερα drones στον αέρα. Είναι να διαθέτουμε τη σωστή πληροφορία, στο σωστό σημείο, την κρίσιμη στιγμή.
Κείμενο : Νίκος Τσούμας
O Νικος Τσουμας είναι πτυχιουχος εκπαιδευτης ΣμηΕΑ – Διευθυντης πτητικης εκμεταλευσης, κατοχος μεταπτυχιακων στα ΣμηεΑ και τους Μικροδορυφορους