Πρόσφατες μελέτες υποδεικνύουν ότι η μνήμη, η λήψη αποφάσεων και η κριτική σκέψη διατρέχουν κίνδυνο εάν οι άνθρωποι βασίζονται υπερβολικά στην Τεχνητή Νοημοσύνη για γνωστικές εργασίες.
Τα γενετικά chatbot τεχνητής νοημοσύνης (AI) ικανά να γράφουν email και κώδικα υπολογιστή, να μεταφράζουν, να οργανώνουν ταξίδια ή να βρίσκουν ιδέες για δώρα είναι πλέον άμεσα διαθέσιμα, γεγονός που ωθεί ορισμένους να αναρωτηθούν εάν η ανθρώπινη εγκεφαλική δύναμη θα μπορούσε να υποφέρει από έλλειψη χρήσης. Μια απλή προτροπή σε φυσική γλώσσα είναι συνήθως αρκετή για να αντλήσει μια χρήσιμη απάντηση από μια υπηρεσία όπως το ChatGPT ή το Claude, ή το DeepSeek, με τα αποτελέσματα να γίνονται αισθητά σε σχολεία και πανεπιστήμια, σε χώρους εργασίας από γραφεία έως δικαστήρια και στην προσωπική μας ζωή.
Πρόσφατες επιστημονικές μελέτες υποδεικνύουν ότι θα μπορούσαν να υπάρχουν επιβλαβείς συνέπειες στην ανάθεση γνωστικών εργασιών στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Τονίζουν ότι η μνήμη, η λήψη αποφάσεων και η κριτική σκέψη διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο.
Μια αμερικανο – βρετανική μελέτη σε 1.222 άτομα, η οποία βρίσκεται ακόμη υπό αξιολόγηση από ομοτίμους, διαπίστωσε ότι η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την επίλυση ασκήσεων αριθμητικής ή κατανόησης κειμένου βελτίωσε την απόδοση των συμμετεχόντων βραχυπρόθεσμα, αλλά μακροπρόθεσμα μείωσε τα αποτελέσματά τους και την προθυμία τους να συνεχίσουν να προσπαθούν όταν τα εργαλεία δεν ήταν διαθέσιμα.
«Αυτά τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά επειδή η επιμονή είναι θεμελιώδης για την απόκτηση δεξιοτήτων και αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους προγνωστικούς παράγοντες της μακροπρόθεσμης μάθησης», τόνισαν οι συγγραφείς.
Η ικανότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης να δημιουργεί γρήγορες απαντήσεις σε κάθε είδους ερωτήσεις «αφαιρεί ευκαιρίες μάθησης» από τους χρήστες, δήλωσε η διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Carnegie Mellon, Grace Liu, κύρια συγγραφέας του άρθρου. «Αυτό που κάνει την Τεχνητή Νοημοσύνη ιδιαίτερα ανησυχητική είναι ότι δεν είναι ένα εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για ένα συγκεκριμένο είδος δραστηριότητας. Είναι κάτι που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε σχεδόν οποιαδήποτε πνευματική, συλλογιστική, γνωστική δραστηριότητα», συνεχίζει.
Η προσαρμοστικότητα της τεχνολογίας σε διαφορετικά είδη προβλημάτων την διαφοροποιεί από τα προηγούμενα κύματα ηλεκτρονικών βοηθημάτων.
Οι ηλεκτρονικές αριθμομηχανές, για παράδειγμα, μπορεί να βοηθούσαν τους χρήστες να λύνουν εξισώσεις – αλλά άφηναν τη μέθοδο και τη διαδικασία συλλογισμού σε ανθρώπινα χέρια. Μια μελέτη του MIT του 2025 έγινε viral επειδή διαπίστωσε ότι οι φοιτητές που χρησιμοποιούν παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη για να γράψουν δοκίμια εμφάνισαν λιγότερη ικανότητα κριτικής σκέψης. Άλλες έρευνες έχουν δείξει το ίδιο, επισημαίνοντας αυτό που έχει καταλήξει να ονομάζεται «γνωστική εκφόρτωση» – ή ακόμα και «γνωστική παράδοση».
«Οι άνθρωποι έχουν μια ισχυρή τάση να εξοικονομούν ενέργεια», δήλωσε ο Johann Chevalere, ερευνητής κοινωνικής και γνωστικής ψυχολογίας στο δημόσια χρηματοδοτούμενο ίδρυμα CNRS της Γαλλίας. «Στην καθημερινή ζωή, συχνά χρησιμοποιούμε στρατηγικές που μας φέρνουν πιο γρήγορα στην ουσία του ζητήματος, χωρίς απαραίτητα να αφιερώνουμε χρόνο για να μελετήσουμε σε βάθος τις πληροφορίες που πρέπει να επεξεργαστούμε, καθώς αυτό μπορεί να είναι γνωστικά δαπανηρό. Η γενετική χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης θα μπορούσε να ενισχύσει αυτή την τάση», ειπε ο Chevalere.
«Αν υπάρχουν δραστηριότητες που δεν κάνουμε ποτέ, ο εγκέφαλος – ο οποίος λειτουργεί εξοικονομώντας ενέργεια – δεν θα μπει στον κόπο να διατηρήσει συνδέσεις που δεν χρησιμοποιούνται», πρόσθεσε.
«Σωκρατικές» λειτουργίες
Υπό την πίεση των επικριτών, οι προγραμματιστές γενετικής τεχνητής νοημοσύνης έχουν αρχίσει να ενσωματώνουν τις λεγόμενες «σωκρατικές» συναρτήσεις στα μοντέλα τους, οι οποίες προς το παρόν απευθύνονται κυρίως σε μαθητές.
Σε αυτήν τη λειτουργία, τα chatbots δεν παρέχουν απλώς την απάντηση, αλλά προσφέρουν συμβουλές και θέτουν ερωτήσεις για να διεγείρουν τη σκέψη των χρηστών. Παραδείγματα περιλαμβάνουν τη «λειτουργία μελέτης» που είναι ενσωματωμένη στο ChatGPT του OpenAI ή την «καθοδηγούμενη μάθηση» στο Gemini της Google.
Ο αμερικανικός γίγαντας λογισμικού Microsoft δήλωσε ότι είχε ενσωματώσει προειδοποιήσεις σχετικά με τον κίνδυνο λαθών στα μοντέλα Copilot. Το chatbot υπενθυμίζει επίσης στους χρήστες να ελέγχουν τις πληροφορίες που παρέχει, ένα από τα πολλά μέτρα που έχουν σχεδιαστεί για να τους κρατούν ενεργά και κριτικά αφοσιωμένους στις απαντήσεις της. «Ο κίνδυνος υπερβολικής γνωστικής εκφόρτωσης είναι πραγματικός, ειδικά εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη χρησιμοποιείται για την αυτοματοποίηση εργασιών που είναι επίσης πολύτιμες για την ανάπτυξη δεξιοτήτων», δήλωσε η Microsoft, προσθέτοντας ότι οι χρήστες πρέπει να εκπαιδευτούν ώστε να χρησιμοποιούν σωστά τα εργαλεία.
Προς το παρόν, υπάρχει έλλειψη μεγάλης κλίμακας, μακροπρόθεσμων μελετών για να κριθεί ο πραγματικός αντίκτυπος της νέας τεχνολογίας στον ανθρώπινο εγκέφαλο, συμφώνησαν οι ερευνητές. Μέχρι να είναι διαθέσιμα, «εξαρτάται από εμάς να χρησιμοποιήσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη με έξυπνο τρόπο», είπε ο Chevalere. «Θα πρέπει να προσαρμοστούμε σε αυτήν την τεχνολογική επανάσταση όπως ακριβώς κάναμε και στις προηγούμενες», κατέληξε.
Πηγή: South China Morning Post